Economie

Economie in de breedste zin van het woord houdt dat wat wij ons kunnen veroorloven in; ook ten opzichte van het milieu, dieren, het klimaat, toekomstige generaties en mensen in andere landen. In onze samenleving echter is dat op een zijspoor beland in de zucht naar alsmaar méér geld en méér groei. De (onomkeerbare) schade die daardoor is geleden is onacceptabel. Daarom moeten wij de huidige financiële crisis zien als een middel tot herbezinning, zodat wij de komende jaren participeren in een duurzamere samenleving met meer mededogen.

Om toekomstige generaties niet in de problemen te brengen is een transitie naar een duurzamere economie nu nodig. Hulpbronnen moeten eerlijk over de wereld worden verdeeld en er moet voldoende overgelaten worden voor toekomstige generaties. Het BBP moet niet meer gelden als maatstaf voor ons welzijn, er is immers veel meer dan de fixatie op geld, inkomensgroei en consumptie. Menselijk en natuurlijk kapitaal vormen voortaan de basis voor nieuwe indicatoren voor ons welzijn.

De wereld bouwt elk jaar een tekort van 30% op aan natuurlijk kapitaal, want alle hulpstoffen die de aarde weer kan aanvullen zijn in september al op. Net als de overheidsfinanciën moet ook deze ecologische begroting gesloten worden. De Nederlandse economie wordt geregionaliseerd in plaats van de focus op export te leggen. Hoe dan ook worden bepaalde grondstoffen schaars, en het is belangrijk dat wij ons hierop voorbereiden. Dit kan door meer belasting te heffen op grondstoffen die een bedreiging vormen voor natuurlijke hulpbronnen of die grote milieueffecten met zich meebrengen. Op consumentenniveau kan deze belasting als BOW – “Bruto Onttrokken Waarde”- op lange termijn de BTW vervangen.

Het belastingstelsel kan een stuk groener. Als milieubelastende activiteiten en producten en het gebruik van schaarse grondstoffen meer belast worden, kan de belasting op arbeid fors omlaag: zo zet het belastingsysteem mensen aan tot een duurzame leef- en productiewijze. Een lagere belasting op arbeid is gunstiger voor het arbeidsklimaat. Door in Nederland en Europa milieuschadelijke subsidies en kortingen af te schaffen kunnen we vijf tot tien miljard euro besparen en worden ook eerlijker kansen gecreëerd voor duurzame ondernemingen. In de praktijk houdt dit bijvoorbeeld in dat de verpakkingsbelasting opnieuw ingevoerd wordt, er een heffing komt voor bouwen op onbebouwde grond, groene stroom minder belast wordt dan kolenstroom, diesel niet meer vrijgesteld is van accijns, er een CO2 belasting komt en sierteelt onder het hoge BTW-tarief valt. Hogere grondstofkosten worden gecompenseerd door lagere arbeidskosten. Het principe “de vervuiler betaalt” willen wij graag in de praktijk brengen!

Vlees, vis, zuivel en eieren zijn luxeproducten met een grote mileu-impact, daarom gaan zij naar het hoge BTW-tarief. Hoge maatschappelijke kosten voor de productie hiervan wordt afgewenteld op de samenleving: iedereen betaalt fors mee aan de bio-industrie. Daarom moet er een heffing komen op dierlijke producten die deze kosten dekt. Groenten en fruit worden op Europees niveau vrijgesteld van BTW.

Vervoer is ook vervuilend. Net als het openbaar vervoer moet het gebruik van de fiets gestimuleerd worden. Er komt een gerichte kilometerheffing die rekening houdt met het tijdstip en de plaats van het autovervoer, waarbij de privacy gegarandeerd blijft. Alleen taxi’s en bestelauto’s met een lage uitstoot krijgen belastingvrijstelling. Vrachtverkeer moet een kilometerheffing krijgen van 15 cent, wat ook effecten zal hebben op langeafstandstransporten van levende dieren. Er komen accijns op vliegtickets om de milieueffecten in rekening te brengen.

De economische crisis is veroorzaakt door het onverantwoordelijke gedrag van banken. Als de banken weer ten dienst zouden staan van de samenleving, is de kans op zo’n crisis veel kleiner. Er moet ook een groene investeringsbank komen, in handen van de overheid en in samenwerking met private groene banken. Verder moeten banken worden gesplitst in nuts- en zakenbanken, hun investeringen zichtbaar maken, geen bonussen meer uitdelen en geen risico’s nemen.

De snelle overgang naar de euro heeft ook bijgedragen aan de crisis, maar de problemen rond de euro moeten niet opgelost worden door meer macht af te staan aan de Europese Unie. Nederland gaat daarom niet bijdragen aan het Europees Noodfonds ESM. Bij andere belangrijke beslissingen rondom de euro en Europa wordt voortaan een raadgevend referendum georganiseerd. Landen die wat betreft hun financieel beleid niet in de Eurozone passen, worden uit de EMU begeleid, maar lidstaten die dreigen te bezwijken aan hoge schulden kunnen geholpen worden met de wederopbouw van hun economie.

Het is moeilijk voor jongeren om een betaalbare woning te vinden. Onzekerheden rondom de hypotheekrenteaftrek en strenge voorwaarden belemmeren de koopwoningmarkt, en de wachtlijsten voor betaalbare huurwoningen zijn eindeloos. PINK! vindt dat de hypotheekrenteaftrek over een periode van 30 jaar geleidelijk moet worden afgeschaft, en de overdrachtsbelasting per direct. Boetevrij aflossen van de hypotheekschuld moet beter mogelijk worden.

Om de huurwoningenmarkt weer socialer te maken wordt de privatisering van wooncorporaties teruggedraaid. Wie met een goed inkomen een sociale huurwoning bezet houdt, moet meer huur betalen. Tegen malafide verhuur van huizen moet streng opgetreden worden.

Het zou fijn zijn als woningen meer energie opwekken dan ze verbruiken. Daarom worden corporaties verplicht jaarlijks een deel van hun woningen te isoleren. Gemeentes gaan wijken verduurzamen, bestaande overheidsgebouwen krijgen zonnepanelen en nieuwbouwwoningen worden voortaan minstens energieneutraal.

Meergeneratiewoningen stimuleren samenhang en bestrijden eenzaamheid en hoge zorgkosten. Het beleid ten aanzien van het bouwen van aanleunwoningen voor jongeren of ouderen op eigen erf moet daarom versoepeld worden. Woningcorporaties komen met gepaste woningen.

Studenten moeten vaak veel moeite doen voor een betaalbare kamer, terwijl er veel leegstand is. Daarom moet het vergemakkelijkt worden om nieuwe woonruimte te creëren in bijvoorbeeld voormalig kantoorpanden. Huurders van kamers krijgen recht op huurtoeslag als de huur voldoet aan het puntensysteem. Het kraakverbod wordt teruggedraaid en er komt een onderhoudsplicht voor antikraak. Leegstand moet verplicht worden gemeld.

Werkloosheid blijft een probleem. Het toenemende werktempo legt bovendien veel druk op de werkenden.

Het verlagen van de belasting op arbeid (zie: fiscaal) zorgt er al voor dat arbeid aantrekkelijker wordt voor werkgevers. Kortere werkweken zorgen voor een betere verdeling van het werk en zorgt ervoor dat vrijwilligerswerk beter mogelijk wordt. De ontslagbescherming blijft en bij- en herscholing moet aangemoedigd worden. De duur van de werkloosheidsuitkering wordt ingekort maar de uitkering wordt wel verhoogd in de eerste maanden. ZZP’ers en flexibelen moeten toegang krijgen tot (collectieve) arbeidsongeschiktheids- en pensioenverzerkeringen.

Jong en oud moeten eerlijk worden behandeld. Wie nu zestig is, mag op zijn 65e met pensioen. Voor de rest wordt de pensioenleeftijd geleidelijk verhoogd naar 67 in 2030. Maar na 45 jaar werken heeft iedereen recht op pensioen.

Bijstandsuitkeringen worden per individu gebaseerd op het basisbehoeftencriterium in plaats van op de samenstelling van het huishouden, de burgerlijke staat of leeftijd. Iedereen moet dezelfde bijstandsuitkering ontvangen waarvan de basisbehoeften bekostigd kunnen worden. De Wajong en WSW blijven een vangnet voor mensen met een beperking.

Man, vrouw, getrouwd, samenwonend, alleenstaand, allochtoon of autochtoon; voor gelijk werk behoort iedereen een gelijke beloning te krijgen. Huidige verschillen in het belastingstelsel moeten dan ook afgeschaft worden. Kinderbijslag wordt inkomensafhankelijk. De bijdrage voor de kinderopvang blijft.

We willen meer gelijkheid tussen man en vrouw op de arbeidsmarkt en meer ruimte geven aan ouders om voor hun pasgeboren kind te zorgen. Betaald zwangerschapsverlof van 6 weken tijdens de zwangerschap moet gehandhaafd blijven. Tijdens de bevalling heeft elke ouder recht op betaald verlof. Betaald bevallingsverlof van minstens 10 weken na de bevalling moet gehandhaafd blijven. Voor de andere ouder(s) komt er een betaald partnerverlof van 8 weken, dat gebruikt kan worden tijdens het zwangerschaps- en bevallingsverlof van de moeder (dit vervangt de huidige kraam- en partnerverlof). Elke ouder krijgt recht op 3 maanden onbetaald verlof dat overgedragen kan worden naar de andere ouder.

De discussie over het invoeren van een basisinkomen, een onvoorwaardelijke inkomen voor alle burgers om van te leven, is al heel oud maar actueler dan ooit en verdient serieuze aandacht. We leven in een wereld waarin we met steeds minder menskracht in onze behoeften kunnen voorzien, vanwege onder andere de robotisering. De aanname dat iedereen betaald werk moet verrichten om in zijn of haar levensonderhoud te kunnen voorzien is achterhaald. PINK! wil dat de rijksoverheid onderzoek laat doen zodat er een concreet voorstel kan komen voor het invoeren van een basisinkomen in Nederland.